Strona startowa

Wiadomości - Nauka

Mieszkańcy Kreishauptmannschaft Busko w KL Auschwitz-Birkenau

Dodał: Marta Data: 2020-12-04 10:29:36 (czytane: 4332)

Na łamach portalu Przystanek Historia ukazał się tekst Karoliny Trzeskowskiej -Kubasik "Mieszkańcy Kreishauptmannschaft Busko w KL Auschwitz-Birkenau". Zachęcamy wszystkich, nie tylko miłośników historii do zapoznania się z artykułem.



Z Buska-Zdroju nie odchodziły bezpośrednio transporty do obozów koncentracyjnych. Część więźniów przebywających w buskich więzieniach gestapo przenoszono w tym celu do więzień w Pińczowie lub w Kielcach. Najprawdopodobniej pierwszy transport, w którym znajdowali się mieszkańcy Kreishauptmannaschaft Busko, przybył do KL Auschwitz 25 lutego 1941 r. Do obozu wysłano wówczas 290 osób zamieszkujących tereny dystryktu radomskiego.

W transporcie znaleźli się następujący mieszkańcy Kreishauptmannschaft Busko: 54 letni kupiec z Chrobrza – Ludwik Cichy, 44 letni kupiec z Pacanowa – Wiktor Wojtecki, rolnicy z Świniar -27 letni Jan Wiśniewski i 20 letni Wacław Małecki oraz 66 letni rolnik z Szydłowa- Józef Rystak. Cichy zmarł 13 marca 1941 r. Co do losów reszty osób autorka nie znalazła informacji w źródłach archiwalnych. Jeden z większych transportów miał miejsce 12 lutego 1943 r. Do KL Auschwitz-Birkeanau przybyło wówczas piętnaście osób zamieszkujących Kreishauptmannschaft Busko: mieszkańców Gorysławic, Chmielnika, Wełcza, Wełnina, Biechowa, Pacanowa, Woli Bokrzyckiej, Buska-Zdroju, Owczar, Złotej oraz Borzykowej. Niemal wszystkich przeniesiono do obozów KL Buchenwald lub KL Mauthausen, gdzie doczekali wyzwolenia przez wojska alianckie. Śmierć ponieśli: 29 letni Józef Brachowicz z Wełcza oraz 31 letni rolnik Jan Mrówka z Borzykowej.

Zobacz
/Fot. Zygmunt Mrówka - mieszkaniec wsi Borzykowa/

Za niewywiązanie się z kontyngentów

Mieszkańcy Kreishauptmannschaft Busko trafiali do KL Auschwitz-Birkenau między innymi za niewywiązanie się z dostaw kontyngentów. 7 kwietnia 1942 r. z tego powodu aresztowano 44 letniego rolnika ze wsi Kuchary – Jana Korczaka. Podczas aresztowania podjął on nieudaną próbę ucieczki. Osadzono go wpierw w areszcie powiatowym w Busku-Zdroju, a następnie w obozie w Słupi Pacanowskiej. Po paru tygodniach tamże spędzonych przewieziono go do więzienia w Pińczowie, gdzie przebywał miesiąc. 2 lipca 1942 r. trafił do KL Auschwitz-Birkenau, gdzie zmarł 19 lipca 1942 r. W telegramie wysłanym do rodziny sugerowano, że Korczak zmarł na serce. W maju 1942 r. w Sroczkowie za niewywiązywanie się z kontyngentów aresztowano Franciszka Skwarę oraz Stanisława Stępnia. Przebywali kolejno w więzieniach w Busku-Zdroju, w Pińczowie oraz w Kielcach. Do KL Auschwitz-Birkenau trafili transportem z 2 lipca 1942 r. Stępień w sierpniu 1942 r. zmarł w obozie, Skwarę zaś w 1944 r. przeniesiono do KL Mauthausen, gdzie doczekał wyzwolenia.

Za opór wobec okupanta

W KL Auschwitz-Birkenau osadzono również mieszkańców Kreishauptmannschaft Busko, którzy byli zaangażowani w działalność ruchu oporu. Za posiadanie radioodbiornika w październiku 1941 r. aresztowano mieszkańców Borzykowej: 50 letniego rolnika Józefa Sasa oraz 26 letniego kowala Zygmunta Mrówkę. Donos na nich władzom niemieckim złożył niejaki Józef Stępień. W domu Mrówki znaleziono szczątki radia. Transportem z 25 października 1941 r. dwóch mieszkańców Borzykowej przybyło do KL Auschwitz-Birkenau. Obaj zginęli na terenie obozu: Sas 25 lutego 1942 r., zaś Mrówka 15 kwietnia 1942 r.

Zobacz

 /Fot. Najwazniejsze niemieckie obozy koncentracyjne i niemieckie obozy śmierci w granicach tzw. Wielkich Niemiec w latach 1941-1944. Grafika z portalu IPN truthaboutcamps.eu/ 

W lutym 1942 r. pod zarzutem przynależności do oddziałów partyzanckich aresztowano mieszkańca wsi Jarząbki – Michała Majkę. Osadzono go najpierw w Chmielniku, a następnie w Busku-Zdroju i w Pińczowie. Po dwóch tygodniach spędzonych w pińczowskim więzieniu, wywieziono go do KL Auschwitz-Birkenau. W czerwcu 1942 r. żona Majki – Magdalena otrzymała zawiadomienie od władz obozowych, sugerujące, że w dniu 2 maja 1942 r. o godzinie 7 rano jej mąż zmarł na chorobę sercową. 27 letniego stolarza Franciszka Orła z Szańca najprawdopodobniej latem 1943 r. aresztowano pod zarzutem posiadania broni. Osadzono go w willi dr. Byrkowskiego, gdzie przez trzy tygodnie poddawano go ciężkim torturom:

„(…) założyli mi kajdany na ręce i bili tak że zemdlałem, później mnie wodą otrzeźwili i znów po biciu z powrotem mnie badali o tym samym, a ja w dalszym ciągu zeznawałem jednakowo. Znów założyli mi kajdany na ręce, założyli kij pod kolana, koc na głowę i dwóch gestapowców biło mnie na zmianę. (…) Trzecim razem znów bili mnie tak aż zemdlałem, gestapowiec podniósł mnie z ziemi, oparł o ścianę i puścił do mnie psa, tak że pies mnie pogryzł”.

Z willi dr. Byrkowskiego Orła przewieziono do Kielc, gdzie przebywał jeden dzień. Do KL Auschwitz-Birkenau przybył 14 września 1943 r., otrzymując numer 150342.  W 1944 r. przeniesiono go do KL Mauthausen, gdzie pracował w kamieniołomach. W maju 1945 r. doczekał wyzwolenia obozu przez wojska amerykańskie.

 Zobacz
/Fot. Józef Sas - mieszkaniec wsi Borzykowa/

3 czerwca 1943 r. do KL Auschwitz-Birkenau trafiło 528 więźniów politycznych z dystryktu radomskiego. Wśród nich znajdowało się ośmiu rolników z Bosowic. Do KL Auschwitz-Birkenau trafili wówczas: 22 letni Stanisław Barański, 21 letni urzędnik – Józef Cebulski, 19 letni stolarz – Stanisław Kaczor, 20 letni rolnik – Franciszek Kaczor, 22 letni robotnik – Eugeniusz Kwiecień, 29 letni ogrodnik – Józef Olszewski, 27 letni rolnik – Jan Radota oraz 19 letni rolnik – Piotr Ziomek. Powyższych mieszkańców Bosowic aresztowano w związku z przynależnością do Batalionów Chłopskich. Doniesienie o ich zaangażowaniu konspiracyjnym władzom niemieckim mieli złożyć według Radoty: Jan Zarzycki, Józef Mikuła oraz Józefa Wilkowa. Śmierć w KL Auschwitz-Birkenau ponieśli Stanisław Barański oraz Ziomek. 3 czerwca 1943 r. do obozu trafili również Tomasz Walasek oraz 48 letni rolnik ze Szczytnik - Władysław Walas. Pierwszego aresztowano 10 marca 1943 r. za posiadanie broni. Osadzono go w jednym z więzień Busku-Zdroju, gdzie poddawano go torturom. Walasek wspominał moment transportu do obozu:

W jednym wagonie bydlęcym było nas około 55 osób. Jechaliśmy od godziny 14 do świtu następnego dnia”.

20 listopada 1944 r. Walaska przeniesiono do KL Sachsenhausen. W kwietniu 1945 r. uciekając z transportu, przedostał się na tereny amerykańskiej strefy okupacyjnej. Wojnę przeżył również Walas, którego w 1944 r. przeniesiono do KL Buchenwald.

W sierpniu 1943 r. w Skadli żandarmeria z Chmielnika przeprowadziła rewizję w domu Boroniów. U Franciszka znaleziono konspiracyjne ulotki. Wraz z nim aresztowano Józefa Boronia oraz Jana Wójcika. Najprawdopodobniej osadzono ich na posterunku żandarmerii w Chmielniku. Józefa Boronia oraz Wójcika wkrótce zwolniono. Franciszka Boronia przewieziono zaś do jednego z więzień w Busku-Zdroju, gdzie przez dwa tygodnie poddawano go rozlicznym torturom. Myli się Józefa Boroń, sugerując, że jej syna z Buska-Zdroju wywieziono do KL Auschwitz-Birkenau. Jak już wcześniej wspomniano, z Buska-Zdroju nie odchodziły transporty do obozów koncentracyjnych. Najprawdopodobniej, Boronia przewieziono do więzienia w Pińczowie lub w Kielcach. Faktem jest, że 23 sierpnia 1943 r. trafił do KL Auschwitz-Birkenau, otrzymując numer 137756. W 1944 r. przeniesiono go do KL Mauthausen, gdzie zginął 23 kwietnia 1945 r.

Za udzielanie pomocy Żydom

Do KL Auschwitz-Birkenau trafiali również mieszkańcy Kreishauptmannschaft Busko za udzielenie pomocy Żydom. Henryka Adamczyka, który w Bogucicach ukrywał czternastoosobową rodzinę żydowską o nazwisku Rajt, 19 grudnia 1943 r. wywieziono do obozu, gdzie zginął najprawdopodobniej w 1944 r. Podobny los spotkał Feliksa Stradowskiego, który we wsi Ciecierze ukrywał 45 letnią Żydówkę o nazwisku Caol oraz jej 18 letnią córkę – Siwcię. Kryjówkę odkryto 24 grudnia 1942 r. Stradowskiego wywieziono do KL Auschwitz-Birkenau, gdzie po miesiącu zmarł.

Część mieszkańców Kreishauptmannschaft Busko, którzy trafili do KL Auschwitz-Birkenau podejmowało próby ucieczki. 18 maja 1943 r. do obozu trafił rolnik z Janiny, Jan Janeczek. Wraz z innym więźniem brał udział w przygotowaniu ucieczki drążonym podkopem biegnącym z jednego baraku do pobliskiego lasu. Więźniów aresztowano 18 października 1943 r. i osadzono w bloku śmierci – 11. 6 grudnia 1943 r. powieszono ich w publicznej egzekucji 26 uczestników niedoszłej ucieczki na terenie podobozu oświęcimskiego Neu Dachs. Jako powód śmierci Janeczka podano nagły atak serca. Wśród ofiar egzekucji znajdował się również 36 letni Jan Pieron – rolnik z Ruczynowa, zaangażowany w działalność Batalionów Chłopskich. 23 maja 1943 r. żandarmeria niemiecka z Buska-Zdroju przeprowadziła w domu Pieronów rewizję, w wyniku której aresztowano Jana. Zabrano go do więzienia w Busku-Zdroju. Jego żona następnego dnia udała się do Buska w celu uzyskania widzenia z Janem, Niemcy jednak nie zezwolili na nie. Pierona wywieziono następnie do Kielc. Do KL Auschwitz-Birkenau przybył transportem z Kielc z 24 czerwca 1943 r., otrzymując numer 125605. Ostatni list od Pierona żona otrzymała 25 września 1943 r.  Za próbę ucieczki powieszono go 6 grudnia 1943 r. Jako oficjalną przyczynę śmierci podano nagły atak serca. Również Ziomek, który przybył do KL Auschwitz-Birkenau transportem z 3 czerwca 1943 r., podjął próbę ucieczki już kilka dni po przybyciu do obozu. Ujęto go i osadzono w areszcie 12 czerwca 1943 r., a 25 czerwca 1943 r. rozstrzelano w egzekucji dwudziestu pięciu więźniów pod Ścianą Śmierci. Jako przyczynę jego śmierci podano wyniszczenie organizmu przy nieżycie jelit.

Zobacz
/Fot. Józefa Ziółkowska - mieszkanka Wiślicy/ 

Do KL Auschwitz-Birkenau wywożono również mieszkanki Kreishauptmannschaft Busko. 22 stycznia 1943 r. do obozu przybyła 42 letnia rolniczka z Wiślicy - Józefa Ziółkowska. Ewakuowano ją do KL Ravensbrück, gdzie doczekała wyzwolenia. Wacława Szymańska, mieszkanka Kołaczkowic, do KL Auschwitz-Birkenau trafiła 12 lutego 1943 r., gdzie poddawano ją eksperymentom medycznym na bloku nr 23. Jak przyznawała:

Przed wezwaniem mnie do rewiru i po powrocie z rewiru pracowałam z tym, że przed zabiegiem byłam zdrowa, silna, w pełni sprawna, a po zabiegu byłam zmęczona, osłabiona i z największym wysiłkiem pracowałam”.

Józef Fajkowski na łamach książki pt. Wieś w ogniu. Eksterminacja wsi polskiej w okresie okupacji hitlerowskiej podawał, że 4 191 mieszkańców Kreishauptmannschaft Busko zesłano do obozów koncentracyjnych. Autorka nie znalazła potwierdzenia powyższych danych w innych źródłach. Mieszkańców Kreishauptmannschaft Busko (Polaków) bez wątpienia najczęściej wywożono do KL Auschwitz-Birkenau. Podczas prowadzonych przeze mnie badań w ramach projektu pt. „Terror okupacyjny na ziemiach polskich w latach 1939-1945” ustaliłam nazwiska co najmniej dwustu mieszkańców Kreishauptmannschaft Busko (Polaków), którzy zginęli na jego terenie (stan na 10 sierpnia 2020 r.).

ipn_logo.jpg

dr Karolina Trzeskowska-Kubasik- urodzona 26 listopada 1987 r. w Busku Zdroju. Pracownik Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej, członek projektu „Terror okupacyjny na ziemiach polskich w latach 1939-1945” pod przewodnictwem dr. Rafała Leśkiewicza. Absolwentka historii Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, doktor nauk humanistycznych w zakresie historii, specjalność historia najnowsza Polski. W latach 2014-2019 pracownik Studium Polski Podziemnej w Londynie. Przez kilka lat pracowała jako nauczyciel historii w jednej z Polskich Szkół Sobotnich w Londynie. Kierownik projektu „Polonijne spotkania z historią najnowszą Polski”, redaktor naczelny „Biuletynu Informacyjnego Studium Polski Podziemnej”. Autorka biografii Tadeusza Żenczykowskiego-Zawadzkiego, publikacji „Zbrodnie okupanta niemieckiego w Lesie Wełeckim k. Buska-Zdroju” oraz listy ofiar terroru okupanta niemieckiego na terenie powiatu buskiego, a także licznych artykułów popularnonaukowych i naukowych publikowanych w prasie krajowej oraz emigracyjnej. Obecnie pracuje nad napisaniem monografii powiatu buskiego w czasie II wojny światowej.

Adres e-mailowy: Karolina.Trzeskowska-Kubasik@ipn.gov.pl, nr tel.: 602 463 740

Reklama.

Komentarze (14)

Uwaga: Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. Za wypowiedzi naruszające prawo lub chronione prawem dobra osób trzecich grozi odpowiedzialność karna lub cywilna. IP Twojego komputera: 44.192.27.11

Janek (2020-12-09 15:36:30)

Proszę podać to moje oszczerstwo choćby w jednym przypadku. Skoro pamięta Pani nasza rozmowę, proszę powiedzieć o kim wówczas rozmawialiśmy. Ten człowiek zmarł na wiosnę, a jedyną rozmowę z nim ja nagrałem. Widocznie ta różowa Pani ze mną o Tym człowieku Panią przerosla. Życzę szybkiej profesury pod obecnymi ,,skrzydellami

Karolina Trzeskowska-Kubasik (2020-12-09 12:07:09)

Szanowny Panie Janie, Chociaż Pana wypowiedź jest pełna oszczerstw w stosunku do mojej osoby odpowiem na nią. Oczywiście, pamiętam naszą rozmowę. Otrzymuję dużo telefonów od mieszkańców, sugerujących pochylenie się nad poszczególnymi wątkami z czasów II wojny światowej - nie jestem w stanie fizycznie zająć się naraz wszystkimi zagadnieniami. W przeciwieństwie do tego co pan sugeruje, że "Ta ipenowczyni uwierzy wszystkim, kto ma dwadzieścia lat więcej od niej i przyjmie to za prawdę" - pracuję na podstawie rozległych źródeł archiwalnych i bibliograficznych. Pozdrawiam.

Janek W. (2020-12-08 18:26:42)

Tej pani z tego ipn-u to nie interesuje. Ona wierzy w kogoś innego. Wiadomo komu u "władzi" z kotem... Ta ipenowczyni uwierzy wszystkim, kto ma dwadzieścia lat więcej od niej i przyjmie to za prawdę i napisze coś do profesury. A gdzie tu prawda? Pani pamięta jak dałem namiary co robili ruscy, ukraińcy i polacy w czasie drugiej wojny na terenie Buska i Stopnicy. Nie raczyła mi pani odpowiedzieć w sprawie (obiecała oddzwonić)tak zwanego partyzanta Sadowskiego, na którego był wydany wyrok śmierci i zamelinował się w Busku sprzedając słodycze. Czy Pani wie o co Pani chodzi? Wyrok nie został wykonany, a ten człowiek chodzi po ul Kilińskiego do dziś, już jako staruszek. a gdzie sprawiedliwość tak zwana według Pani wiedzy i doktoratu? Podpowiadam raz jeszcze, proszę zasięgnąć wiedzy o wydaniu wyroku w Obrębie Koneckim na konfidenta w partyzantce koneckiej Sadowskim. A może to Pani znajomy?

qwerty (2020-12-08 08:06:19)

nie tylko w busku ludzie dorobili się na żydach. są ludzie na wsiach gdzie zrobili majątki na żydach A dokładniej na żydowskim złocie.moge zainteresowanym udzielić informacji o dwóch takich osobach w powiecie kazimierskim

Janek (2020-12-06 09:55:53)

Skąd się wziął tak nagle majątek i te posiadłości śpiewaczki Krystyny J. Może ktoś mi powiedzieć?

Ggg (2020-12-06 09:20:41)

Tez znałem faceta, który wziął pieniądze od Żydów za ukrycie a w rzeczywistości sam ich zawiózł do stopnicy do stacjonujących tam Niemców

Mmm (2020-12-05 19:36:28)

W latach 90 miałem szczęście porozmawiać z człowiekiem z Buska, pamiętającym okupację twierdził On,że wiele majątków Buszcząn,wzięła się z,,popmocy'' żydom, najpierw brano od Żydów kasę za ukrycie ich a potem sprzedawano ich Niemcom a kasa została.Pieniadze po wojnie zalegalizowano i wyprano i tak powstało sporo majątków prosperujących do dziś,prowadzonych przez potomków.

jak ustalić konfidentów? (2020-12-05 17:13:26)

o ile się nie mylę to w Darmstadt znajdują się archiwa Gestapo. Pewnie po lekturze opadły by wam szczęki gdybyście dowiedzieli się, którzy wyklęci współpracowali z okupantem.

it's real (2020-12-05 10:23:22)

"Mądrzy ludzie uczą się wszystkiego i od wszystkich, zwykli ludzie uczą się tylko poprzez swoje doświadczenie, głupi ludzi znają już wszystkie odpowiedzi" - Sokrates

(2020-12-04 15:46:17)

Wreszcie coś ciekawego na stronie buskiej, oby więcej takich artykułów było bo warto się zatrzymać i poczytać o naszych okolicach.Pozdrawia autorkę .

Buskowianin (2020-12-04 15:30:29)

Jedną z tych konfidentów, to ta, której obecnie robione są koncerty im. Krystyny J.

(2020-12-04 13:24:33)

proszę napisac bo potomkowie odziedziczyli te same geny, trze ba tepic zarazę zeby się nie rosprzestrzeniala.

(2020-12-04 12:09:24)

To proszę pisać skoro wie Pan kto

warto napisać (2020-12-04 11:44:57)

Warto napisać o kolaborantach, którzy podczas II wojny wydawali sąsiadów czy partyzantów. Było ich wielu, warto te nazwiska pokazać społeczeństwu.

Dodaj komentarz

UWAGA!
Formularz dodawania komentarzy wymaga włączenia obsługi plikow cookies (ciasteczek), zapisywanych
i odczytywanych z Twojego urządzenia - jeśli chcesz dodać komentarz, włącz ciasteczka, odśwież stronę i spróbuj ponownie...


więcej

Kursy językowe

Szkoła Języków Obcych Europa College

ul. Batorego 3, 28-100 Busko-Zdrój

Przedszkole Niepubliczne SMERFUŚ

ul. Ppłk Srogiego 1, 28-100 Busko-Zdrój

Centrum Helen Doron Busko-Zdrój

Pl. Zwycięstwa 18, 2 piętro, 28-100 Busko Zdrój

Bus-Co. Studio Angielskiego

ul. Kilińskiego 25, 28-100 Busko-Zdrój

więcej

Kursy prawa jazdy

Badania Kierowców. Badania psychotechniczne Monika Trela

ul. Kościuszki 60, 28-100 Busko-Zdrój

Szkoła Jazdy Libuda - kursy na prawo jazdy B, A1, A2, A

ul. Stefana Batorego 1 (Pawilon Rozwój), 28-100 Busko-Zdrój

więcej

Kursy i szkolenia

Szkoła Języków Obcych Europa College

ul. Batorego 3, 28-100 Busko-Zdrój

Centrum Helen Doron Busko-Zdrój

Pl. Zwycięstwa 18, 2 piętro, 28-100 Busko Zdrój

Aeroklub Regionalny w Pińczowie

ul. Legionistów 26 A, 28-400 Pińczów

Bus-Co. Studio Angielskiego

ul. Kilińskiego 25, 28-100 Busko-Zdrój

Ogłoszenia

Dodano: 2021-04-15 17:07:46

Zatrudnie panią do sklepu

Dodano: 2021-04-15 16:48:25

Śliczna Sukienka na Chrzest Święty

Dodano: 2021-04-15 16:44:31

Witam szanowne panie.

Dodano: 2021-04-15 16:00:32

Dmuchawa

Dodano: 2021-04-15 15:48:04

Orzech włoski

Dodano: 2021-04-15 15:17:33

KREDYTY

Dodano: 2021-04-15 15:13:39

kredyty pożyczki

Dodano: 2021-04-15 15:07:55

Wynajmę mieszkanie

Dodano: 2021-04-15 14:53:12

Pokazy Online

Dodano: 2021-04-15 14:37:58

Bramy stalowe